Kötülük ve İnsan Doğası Üzerine

İnsan kendi kötülüğüyle başa çıkabilir mi? Ne dersiniz?

Kötülük problemi felsefe tarihi boyunca düşünürleri oldukça meşgul etmiştir. İnsan doğası iyi midir kötü müdür? Kötülüğün kaynağı nereden gelmektedir? Tanrı neden kötülüğü engellemez? Bu gibi sorulara pek çok farklı filozof farklı bakış açılarıyla cevaplar getirmiştir.

Modernleşen dünyada ise teologların getirdiği bakış açısı gündelik hayatta insanların beklentileri ile uyuşmamaktadır. Bu durum, modern insanı giderek daha karamsar bir hale sokmaktadır. Günümüz Türk sinemasının bu konuyu işleyen en önemli yönetmenlerinden biri de Nuri Bilge Ceylan’dır. Ceylan kendi deyimiyle insanın karanlık yanlarını gözlemlemeye ve anlatmaya ilgi duyar. Bunu “hayatta anlam yaratma şeklim” diye açıklıyor. Ceylan, filmlerinde karakterleri her halleriyle görmemizi sağlar bundan dolayı filmleri çok gerçekçi ve hatta bazı anlamlarda rahatsız edicidir. Çünkü filmler kendi karanlık yanlarımıza da ayna tutar ve onları sorgulamamızı sağlar.

Kuru Otlar Üstüne filminden en sevdiğim sahnelerden biri köyün veterineri ve öğretmeni arasında geçen şu diyalog oldu:

Veterinerin odasında geçen sahnede veteriner öğretmene şöyle der: ‘Adamın iki ineğini ayağa kaldırdım sonra gelip benim köpeğimi vurdu.’ Öğretmen sorar:

– Neden?

– İnsan olduğu için.

Tabi bu hayli karamsar bir bakış açısı. Filmin başrolü Samet, film boyunca yaptıklarıyla karakteri benimsememize engel olur. İnsan kötüdür tezinin savunusu gibidir adeta. Ancak filmin son sahnesinde karakterin içini dökmesinden varoluşuna bir anlam aradığını fakat bunu son derece bencil bir tutumla yaptığını görüyoruz. Yine de Nuri Bilge Ceylan, filmlerinde bir anti-kahraman yaratmaya çalışmadığının yalnızca insanı anlattığının altını çiziyor.

Ben insanın doğuştan kötü olduğu düşüncesine katılmıyorum. “Kötü” olarak adlandırdığımız şeyler insanların dış dünyaya yansıttığı tepkilerdir. Bu tepkilerin sosyal çevrede sonradan oluşan türlü kaygılardan ve çıkar çatışmalarından dolayı şekillendiğini düşünüyorum. Kötülük kavramı hayata nasıl baktığınızla yakından ilgili bir kavram. Sonuçta ne yöne gideceğini seçmek insanın elinde. İnsanın doğasını belirlemesi mümkün değilse de kendini tanıyıp istek, arzu ve dürtülerini kontrol etmesi iradesi sayesinde mümkündür.